با خودروهای الکتریکی، در سرازیری‌ها به‌هیچ‌عنوان با دنده‌خلاص حرکت نکنید!

نویسنده: علیرضا کرامتیان، مدیر مرکز فنی(آموزش و پشتیبانی فنی، گارانتی) و شبکه نمایندگی های خدمات پس از فروش شرکت رنو ایران

یکی از بزرگ‌ترین چالش‌ها و نگرانی‌های صاحبان خودروهای الکتریکی (Electric Vehicle) و یا افرادی که قصد دارند این خودروها را تهیه کنند، نبود زیرساخت کافی و کمبود تعداد ایستگاه‌های شارژ باتری است. این در حالی است که با اندکی دوراندیشی و مدیریت، می‌توان این مشکل را حل و نگرانی‌ها دراین‌خصوص را برطرف نمود.

افراد زیادی هستند که به دلیل نداشتن اطلاعات کافی و مقایسه خودروهای الکتریکی با خودروهای بنزینی، توصیه‌های نادرستی ارائه می‌دهند و موجب گمراه‌شدن صاحبان خودروهای الکتریکی می‌شوند، همچنین فقدان اطلاع‌رسانی لازم و نیز عدم مطالعه دفترچه راهنمای خودرو توسط رانندگان، این وضعیت را تشدید می‌کند.

یکی از خصوصیات بارز خودروهای الکتریکی این است که اگر راننده، پا را از روی پدال گاز بردارد و یا پدال ترمز را فشار دهد، موتور الکتریکی خودرو، تبدیل به ژنراتور (Generator) شده و اقدام به شارژ باتری ولتاژ بالا (High Voltage Battery) می‌نماید. این عمل نه‌تنها موجب می‌شود تا انرژی مکانیکی چرخ‌ها به انرژی الکتریکی تبدیل شود، بلکه از تولید انرژی گرمائی در چرخ‌ها جلوگیری شده و از استهلاک لنت‌ها و دیسک چرخ‌ها ممانعت به عمل آید.

حال اگر راننده در سرازیری‌ها، اقدام به خلاص کردن دنده نماید، مشکلاتی ایجاد خواهد شد که به بررسی آنها می‌پردازیم:

خطرات ایمنی:

همواره توصیه می‌شود که در سرازیری‌ها، با هیچ خودرویی اعم از بنزینی، دیزلی و الکتریکی، گیربکس دستی و یا گیربکس اتوماتیک، دنده در وضعیت خلاص قرار داده نشود. وقتی راننده در سرازیری‌ها به‌وسیله فشردن پدال ترمز، اقدام به کاهش سرعت می‌نماید، لنت‌ها و دیسک‌های ترمز به‌شدت داغ می‌شوند و وقتی این قطعات داغ می‌شوند، کارایی سیستم ترمز به‌شدت کاهش می‌یابد و به زبان عامیانه، ترمزها دیگر نمی‌گیرند و موجبات خطر برای خودرو و سرنشینان آن فراهم می‌شود، علاوه بر این باتوجه‌به نوع خودرو و سیستم‌های آن، آسیب‌هایی به قسمت‌های مختلف وارد می‌شود. خودروهای الکتریکی نیز در اثر حرکت با دنده‌خلاص در سرازیری‌ها دچار آسیب می‌شوند که یکی از آنها داغ‌کردن لنت‌های ترمز و دیسک‌های چرخ‌ها هستند.

اگر راننده یک خودرو الکتریکی در یک سرپائینی، دنده را خلاص نماید و با فشردن ترمز، سعی در کاهش سرعت خودرو نماید، انرژی مکانیکی چرخ‌ها به دلیل وجود اصطکاک بین دیسک چرخ‌ها و لنت‌های ترمز، به گرما تبدیل شده و علاوه بر اتلاف انرژی، موجب اختلال در ترمزگیری می‌شود. همان‌طور که گفته شد گرم‌شدن بیش از حد لنت‌ها و دیسک‌های چرخ، کارایی ترمزگیری را به‌شدت کاهش می‌دهد و خطرات جدی برای سرنشینان خودرو به همراه خواهد داشت.

بنابراین، هنگام رانندگی با خودروی الکتریکی در سرازیری، توصیه می‌شود از استفاده از دنده‌خلاص خودداری نمایید.

عدم شارژ باتری:

در وضعیتی که راننده، پدال گاز را فشار می‌دهد، ولتاژ بالا از طریق قطعه‌ای بنام اینورتر (Inverter) به موتور الکتریکی خودرو جریان پیدا می‌کند و خودرو حرکت می‌کند.

مشکل دیگری که در اثر استفاده از دنده‌خلاص برای خودروهای الکتریکی ایجاد می‌شود، عدم شارژ باتری و هدررفت انرژی است، وقتی دسته‌دنده در وضعیت Drive قرار دارد و راننده پدال ترمز را فشار می‌دهد، موتور الکتریکی خودرو که به‌وسیله انرژی الکتریکی کار می‌کند و با استفاده از باتری ولتاژ بالا، انرژی الکتریکی را به انرژی مکانیکی تبدیل می‌کند، تبدیل به ژنراتور (Generator) شده و در این وضعیت برعکس عمل می‌کند و انرژی مکانیکی را از چرخ‌ها دریافت کرده و به انرژی الکتریکی تبدیل می‌نماید و باتری ولتاژ بالا شارژ می‌گردد.

حال اگر راننده دنده را در وضعیت خلاص (N) قرار دهد، انرژی مکانیکی نه‌تنها تبدیل به انرژی الکتریکی نشده و باتری‌ها را شارژ نمی‌کند؛ بلکه انرژی مکانیکی تبدیل به اصطکاک شده و موجب داغ‌شدن لنت‌ها و دیسک‌های چرخ شده و به گرما تبدیل می‌گردد و علاوه بر آسیب‌دیدن سیستم ترمز و خطرات ایمنی ناشی از آن، مقدار زیادی انرژی به هدر می‌رود.

وقتی عمل شارژ باتری ولتاژ بالا در حرکت و در هنگام ترمزکردن، صورت نگیرد، باتری ولتاژ بالا با سرعت بیشتری تخلیه شده و اگر در مسیر، ایستگاه شارژ باتری نباشد، برای راننده مشکلاتی ایجاد می‌کند.

تخریب قطعات الکترونیکی خودرو:

شاید مهم‌ترین آسیبی که به خودروهای الکتریکی در سرازیری‌ها و در وضعیت استفاده از دنده‌خلاص (N) وارد می‌شود، صدمه به قطعات الکترونیکی خودرو است.

همان‌طور که عنوان شد اگر خودرو در سراشیبی، خلاص شود، موتور الکتریکی خودرو تبدیل به ژنراتور (Generator) می‌شود و ازآنجاکه چرخ‌ها، انرژی مکانیکی زیادی را به ژنراتور (Generator) منتقل می‌کنند؛ لذا انرژی الکتریکی قابل‌توجهی تولید می‌نماید؛ ولی چون راننده دنده را خلاص کرده و این انرژی الکتریکی تولید شده، مصرف‌کننده‌ای ندارد؛ لذا مشکلات جدی ایجاد می‌شود.

در قلب سیستم محرکه خودروهای برقی قطعه‌ای بنام اینورتر (Inverter) وجود دارد که از ترانزیستورهای قدرت ساخته شده‌اند، داخل این ترانزیستورها، دیودهایی وجود دارد که یک پل یک‌سوساز سه‌فاز را تشکیل می‌دهند.

تصویری از یک Inverter مربوط به خودرو کپچر الکتریکی

وقتی خودرو در سراشیبی خلاص است، ممکن است ولتاژ تولید شده از ولتاژ باتری بیشتر شود، این دیودهای درون ترانزیستورها به طور خودکار، ولتاژ تولید شده را به سمت باتری ولتاژ بالا هدایت می‌کنند تا آن را شارژ کنند، حال اگر باتری کاملاً پُر باشد یا به دلایلی نتواند این جریان را جذب کند، ولتاژ در مدار اصلی به‌سرعت افزایش می‌یابد. این افزایش ولتاژ می‌تواند از حد تحمل خازن‌ها و ترانزیستورهای اینورتر (Inverter) فراتر رفته و منجر به سوختن و صدمه شدید به قطعات الکترونیکی از جمله اینورتر (Inverter)، خازن‌ها و در نهایت خود موتور الکتریکی خودرو شود.

نتیجه‌گیری:

خودروهای الکتریکی نسبت به خودروهای بنزینی، نسبت به رانندگی با دنده‌خلاص در سرپائینی‌ها، حساس‌تر بوده و بیشتر دچار آسیب خواهند شد. خودروهای الکتریکی علاوه بر اینکه دچار خطرات ایمنی به دلیل ترمزگیری و داغ‌کردن لنت‌ها و دیسک‌های ترمز می‌شوند، میزان شارژ باتری کاهش می‌یابد و انرژی زیادی تلف خواهد شد. شاید بتوان گفت که بیشترین آسیبی که در وضعیت دنده‌خلاص (N)، به خودروهای الکتریکی وارد می‌شود، قطعات الکتریکی مهمی همچون اینورتر (Inverter)، دیگر قطعات و یونیت‌ها و اجزاء آنها و در نهایت موتور الکتریکی است؛ لذا توصیه می‌شود که به‌هیچ‌عنوان با دنده‌خلاص خصوصاً در سرازیری‌ها حرکت نکنید.

نگهداری باتری ولتاژ بالای خودروهای الکتریکی، یکی از مهم‌ترین مواردی است که باید به آن توجه ویژه شود. مقاله‌ای تحت عنوان "چه عواملی موجب افزایش عمر باتری خودروهای الکتریکی و کاهش آسیب به آنها می‌شود" در مجله رنو ایران وجود دارد، بامطالعه آن می‌توانید با اصول نگهداری باتری ولتاژ بالای خودروهای الکتریکی آشنا شوید.

Never drive downhill with Electric Vehicles(EV) in Neutral Gear!

Writer: Alireza Keramatian/ Renault IRAN Technical Hub and Network Manager